Osiągające bardzo duże rozmiary, niezwykle szybko rosnące drzewo liściaste o klasycznym pokroju. Jako naturalny mieszaniec topoli białej i osiki, posiada wiele cech pośrednich pomiędzy gatunkami rodzicielskimi, wykazuje też ogromną zmienność formy, co czyni ją jednym z trudniej identyfikowalnych drzew. Przykładowo kora typowej topoli szarej nie jest tak srebrzystobiała jak u topoli białej, ale też nie ma wyraźnie oliwkowozielonego zabarwienia jak u osiki - jest po prostu jasnoszara (czasami z lekkim, zielonkawym odcieniem), przy czym w zależności od procentowego udziału poszczególnych gatunków rodzicielskich w danym osobniku, może ona być bardziej zbliżona (czasem nawet niemal identyczna!) albo do występującej u topoli białej albo u osiki. Podobnie rzecz przedstawia się z liśćmi. Są one (na długopędach) klapowane i owłosione od spodu - cechy te odziedziczyły po topoli białej, jednak ich klapy są łagodne i płytkie, a owłosienie rzadkie, szarawe (zamiast śnieżnobiałego) i nietrwałe - to z kolei "łagodzący" wpływ osiki. Oczywiście nie wszystkie cechy topoli szarej stanowią "średnią arytmetyczną" cech topoli białej i osiki. Do takich indywidualnych parametrów należy niezwykle szybki wzrost - jeszcze szybszy niż w przypadku obojga rodziców (właściwość bardzo często obserwowana w przypadku mieszańców).

Rodzimy w Polsce, naturalny mieszaniec topoli białej i osiki. Posiada cechy pośrednie pomiędzy gatunkami rodzicielskimi. Charakteryzuje się olbrzymią zmiennością formy, co bardzo utrudnia jego identyfikację.

  Występowanie

Zasięg. Środkowa i południowa Europa, zachodnia Azja. Biotop. Na stanowiskach naturalnych występuje na terenach zasiedlanych przez gatunki rodzicielskie, a więc przede wszystkim w lasach łęgowych dużych dolin rzecznych (spotykana jednak rzadziej niż topola biała i osika).
Preferencje. Gatunek o bardzo małych wymaganiach, podobnych jak w przypadku gatunków rodzicielskich. Lubi wilgotne gleby oraz nasłonecznione stanowiska. Długość życia i tempo wzrostu. Drzewo krótkowieczne, niezwykle szybko rosnące. Żyje 100-150(200) lat.
█ Niektóre źródła podają, że topola szara jest jedną z najszybciej rosnących topól. Nie ulega wątpliwości, że jako mieszaniec rośnie ona szybciej od pozostałych rodzimych gatunków topoli.

  Zastosowanie

Czasami sadzona jako drzewo przydrożne.

  Pokrój

Wysokie i okazałe, klasycznie zbudowane drzewo liściaste. Rozmiary. Wysokość 25-35(40)m. Średnica pnia 1.5-2(2.5)m.
█ Topole szare wraz z białymi, czarnymi i kanadyjskimi są jednymi z najwyższych i najpotężniejszych drzew liściastych w Polsce.
█ Jak podaje strona Tall Trees, najwyższa w Europie topola szara rośnie w Irlandii i mierzy 40m (wynik niepotwierdzony). Nieco niższy, 39.1m okaz rośnie w Holandii (JPh, 2009, laser). Więcej informacji na temat rekordowych drzew - patrz dodatek Rekordy.
Szczegóły pokroju. Pień gruby, regularnie walcowaty, wysoki, często wielokrotny. Korona początkowo stożkowata, potem jajowata lub okrągława, w końcu rozłożysta i nieregularna, najszersza mniej więcej w 2/3 wysokości, oparta przeważnie na kliku bardzo masywnych konarach. Konary grube, długie i proste (tylko u starych drzew dolne czasem łukowato wygięte), stromo wznoszące się ku górze. Gałązki długie i proste, średniej grubości, wyprostowane w górę (nigdy nie zwieszają się).

	↓ Gruby, walcowaty pień topoli szarej jest często na niewielkiej wysokości rozwidlony na dwie (lub więcej) części.
Topola szara to wysokie i okazałe, klasycznie zbudowane drzewo liściaste.

  Korzenie

Płytko rosnące, rozłożyste.

  Kora

W dolnej części pnia i na starych konarach (jasno)szara do ciemnobrunatnej, dość głeboko podłużnie spękana (bruzdowana), wyżej jasnoszara (czasami z lekko zielonkawym oddcieniem - wpływ osiki) i gładka. Obszar przejściowy pomiędzy tymi dwoma typami korowania jest gęsto pokryty okrągławymi, brunatnymi pęknięciami występującymi na jasnoszarym tle.
█ Kora jest jednym z elementów, po których można próbować odróżnić topolę szarą od bardzo do niej podobnej topoli białej. W przypadku topoli białej kora jest wyraźnie jaśniejsza - srebrzystobiała, podczas gdy u topoli szarej mamy, jak sama nazwa wskazuje, korę szarą. Kryterium to jest jednak dość płynne i niepewne, więc powinno być stosowane jedynie jako uzupełnienie przy porównywaniu liści.

		Z wyjątkiem dolnej części pnia starych drzew (po lewo), kora topoli szarej jest jasnoszara i stosunkowo gładka (powyżej).

  Pędy i pąki

Młode pędy zielonkawe, początkowo pokryte szarobiałym, łatwo ścierającym się, filcowatym owłosieniem. Pąki jasnobrązowe do brązowych, zaostrzone, liściowe jajowate lub stożkowate, kwiatowe - szerokojajowate.

← Młode pędy topoli szarej są pokryte jasnym, ścierającym się owłosieniem. ↓ Duże, szerokojajowate pąki kwiatowe mają zaostrzony wierzchołek.

↑ Długopędowe liście topoli szarej różnią się zdecydowanie od występujących u topoli białej. Posiadają one niesymetryczne, znacznie mniej wyraźnie zaznaczone klapy, a nietrwałe owłosienie ich spodniej strony nawet kiedy występuje, jest mniej gęste ma szary kolor (nie zaś śnieżnobiały jak u topoli białej). ↓ W odróżnieniu od t. białej, krótkopędowe liście topoli szarej są dość podobne do długopędowych. Nie posiadają one jednak nigdy klap, są przeważnie węższe oraz krócej owłosione (także nietrwale). Liście te z obu stron są podobne do krótkopędowych liści topoli białej.   Liście Blaszkowate, pojedyncze, o zmiennym kształcie i wielkości, długo- i krótkopędowe dość podobne do siebie; długopędowe (szeroko)jajowate do okrągławych, czasem niewyraźnie klapowane (jednak klapy zdecydowanie łagodniejsze i płytsze niż u topoli białej), krótkopędowe eliptyczno-jajowate (zwykle nieco węższe), bezklapowe, o falistym brzegu. Blaszka długości 4-10(15)cm, na brzegu tępo, falisto ząbkowana, z góry ciemnozielona, pod spodem jaśniejsza, pokryta szarym, rzadkim owłosieniem, które jednak szybko (miejscami) zanika. Ustawienie: skrętoległe na dość długich ogonkach. Okres występowania: (IV)IV/V-X. Liście rozwijają się pod koniec kwietnia. Jesienią przebarwiają się na żółto. █ Liście topoli szarej wskazują na jej pochodzenie od topoli białej i osiki - widać tu wyraźne wpływy obu gatunków rodzicielskich. Podobnie jak u topoli białej, na liściach (długopędowych) topoli szarej występują zwykle klapy, jednak są one znacznie łagodniejsze, przez co blaszka jest bardziej zaokrąglona, a więc zbliżona także do osiki. Również owłosienie spodniej strony liści, choć podobnie jak u topoli białej występuje, to jednak jest dużo rzadsze (mniej wyraźne) i ciemniejsze (szare), a na dodatek z czasem zanika - to z kolei wyraźny wpływ osiki. █ Liście stanowią jedyne praktyczne i w miarę pewne kryterium odróżnienia topoli szarej od bardzo do niej podobnej topoli białej. W przypadku tej drugiej liście z długopędów wyraźnie różnią się od krótkopędowych; w szczególności posiadają ostre i głębokie klapy, a ich spody są pokryte trwałym i gęstym, śnieżnobiałym filcem. Różnice w ubarwieniu i strukturze korowiny są mniejsze i bardziej trudne do precyzyjnego zdefiniowania, a poza tym cechy te wykazują dużą zmienność w ramach poszczególnych gatunków. Najpewniejsze wyniki w oznaczaniu daje oczywiście połączenie obu kryteriów.   Więcej...

  Kwiaty

Rozdzielnopłciowe, rozmieszczone dwupiennie, wiatropylne, zebrane w zwisające, kotkowate kwiatostany. Kotki męskie walcowate, długości do 8cm, początkowo karminowoczerwone, później blednące (żółtawe). Kotki żeńskie nieco krótsze i bardziej wysmukłe niż męskie, żółtozielone. Okres kwitnienia: III-IV (przed rozwinięciem się liści). Kotki męskie zakwitają w drugiej połowie marca, żeńskie nieco później.
█ Topola szara jest jednym z najwcześniej kwitnących na wiosnę drzew (m.in. po leszczynie, niektórych gatunkach wierzb oraz topoli osice).

↑ / → Czerowożółte kotki męskie topoli szarej są bardzo podobne do występujących u topoli białej (po prawo przekwitające, coraz bardziej wyblakłe kotki).

↑ Kotki żeńskie mają żółtozielony kolor (na zdj. młode kotki niedługo przed rozkwitnięciem).

  Owoce i nasiona

Wytwarzane w ogromnych ilościach, bardzo drobne, suche, wielonasienne torebki otwierające się dwiema lub więcej klapkami. Są zebrane w niezwykle puszyste, białe, kotkowate owocostany przypominające watę. Nasiona z pęczkami gęstych włosków tworzą roznoszony przez wiatr, dobrze znany puch nasienny topoli. Okres dojrzewania owoców: V.
█ Topole wraz z wierzbami i wiązami należą do najwcześniej owocujących drzew.

Owocostany topoli szarej są otoczone białym, bardzo gęstym puchem nasiennym przypominającym watę.	Pojedyncze owoce to maleńkie, skórzaste i suche, wielonasienne torebki otwierające się zwykle dwiema klapkami.	Nasiona oraz siewki toppoli szarej. Fot. Rafael M. Jastrzębski.

  Drewno

Biel (wąski) i twardziel (szeroka) bardzo słabo zróżnicowane i trudne do rozróżnienia, białawe lub żółtawoszare. Ciężar właściwy przy wilgotności 15% - ok. 480 kg/m³. Ścisłe i ciągliwe drewno topoli szarej jest uważane za najlepsze spośród rodzimych gatunków topoli. Mimo to nawet ono zawiera dużo wody, jest miękkie i stosunkowo nietrwałe (dość szybko ulega rozkładowi), nie przedstawia zbyt wielkiej wartości w przemyśle meblowym czy budownictwie. Ze względu na lekkość i plastyczność, a przy tym stosunkowo dużą wytrzymałość i odporność na zużycie, znajduje zastosowanie do produkcji opakowań, desek kreślarskich, zapałek itp.; jest także stosowane w papiernictwie oraz jako opał.

  Galeria zdjęć

Zobacz galerię...

Początek strony

MOJEDRZEWA.PL

Copyright © 2006-2012 by Piotr Gach

Twoja wyszukiwarka

Zobacz też:
Tomasz Niechoda, Janusz Korbel -
Drzewa Białowieskiego Parku Narodowego
Fundacja Stary Las
Elitarny Katalog Stron
Darmowy katalog stron www - dodaj stronę - linki
Łódzkie Obywatelskie Forum Ekologiczne