Najważniejsza gromada roślin nasiennych (Spermatophyta), obejmująca według różnych szacunków 300-400 tysięcy gatunków zgrupowanych w ponad 300 rodzinach (tylko w naszej florze występuje około 2500 rodzimych gatunków roślin okrytonasiennych). Liczby te robią wrażenie, zwłaszcza gdy porównamy je z zaledwie około 800 gatunkami wchodzącymi w skład nagozalążkowych (Pinophyta, Coniferophyta) - drugiej najważniejszej gromady roślin nasiennych. Różnica wynika oczywiście z obecnej dominacji okrytozalążkowych w świecie roślin.
█ Dawniej (w systemie Cronquista) gromada okrytonasiennych dzieliła się na dwie klasy: jedno- (Liliopsida) i dwuliścienne (Dicotyledones). System Reveala pozostawia klasę jednoliściennych, natomiast dawną klasę dwuliściennych dzieli na cztery nowe klasy. Jedna z tych nowych klas - Rosopsida posiada absolutnie podstawowe znaczenie jeśli chodzi o rośliny drzewiaste (należy do niej ogromna większość gatunków drzew i krzewów).

Rośliny okrytonasienne znajdują się na samym szczycie hierarchii ewolucyjnej świata roślin. Od około 100 mln lat nieprzerwanie dominują one na Ziemi. Dominacja ta ma jednak charakter głównie gatunkowy (gromada okrytonasiennych pod względem liczby gatunków aż 300-500 krotnie przewyższa gromadę nagonasiennych!); pod względem zasięgu oraz powierzchni zajmowanego terytorium w przypadku roślin drzewiastych prym wiodą nadal rośliny nagonasienne (patrz opis klasy iglastych). Więcej szczegółów na temat historii roślin okrytozalążkowych znajduje się w rozdziale Wprowadzenie - prehistoria.

← Kwiaty roślin okrytonasiennych (w odróżnieniu od nagonasiennych) mogą być obupłciowe i owadopylne. W takim przypadku są one zwykle duże, zróżnicowane na kielich i atrakcyjnie zabarwioną koronę i pachnące. ↓ Jedną z głównych cech roślin okryto- nasiennych jest tworzenie owoców. Oprócz słupków w kwiatach występują także męskie organy rozrodcze, czyli produkujące pyłek pręciki. W związku z tym kwiaty okrytonasiennych mogą być jednopłciowe - męskie lub żeńskie, tj. posiadać tylko słupki lub tylko pręciki, albo obupłciowe, czyli posiadające zarówko słupki, jak i pręciki (oprócz tego mogą jeszcze, choć rzadko, występować tzw. kwiaty płonne, nie posiadające ani słupków, ani pręcików). Warto dodać, że obupłciowość jest cechą występującą tylko u roślin okrytozalążkowych. Aby doszło do zapłodnienia, najpierw musi nastąpić tzw. zapylenie polegające na dostarczeniu męskiego pyłku na znamię żeńskiego słupka. Roznoszenie pyłku może się odbywać tak jak u roślin nagonasiennych, czyli poprzez wiatr, ale też drugą metodą, tj. z wykorzystaniem owadów (rzadziej także ptaków). Mówimy w związku z tym o kwiatach wiatro- bądź owadopylnych. Kwiaty owadopylne są zazwyczaj stosunkowo duże i posiadają efektownie ubarwione płatki korony, są też często pachnące i nektarodajne. Wszystko to oczywiście po to, aby jak najskuteczniej wabić owady. Kiedy już pyłek osiądzie na znamieniu słupka, dochodzi do zapłodnienia. W jego wyniku powstaje zalążek rośliny umieszczony w nasieniu, a owocolistki słupka (czasem też inne części kwiatu - np. dno kwiatowe jak u jabłoni i grusz) powiększają się tworząc owoc. Tworzenie owoców jest cechą występującą tylko u roślin okrytozalążkowych, dlatego bywają one też określane mianem roślin owocowych. Owoc jest jednym z najnowszych "wynalazków" świata roślin. Jego główną rolą, obok ochrony nasion, jest umożliwienie bardziej skutecznego i szybszego rozprzestrzeniania się roślin poprzez wykorzystanie zwierząt jako środka transportu nasion.

Owoce zwabiają zwierzęta, które je zjadają, a następnie wydalają nasiona w innym miejscu. Jak widać, rośliny mogą wykorzystywać zwierzęta nie tylko przy akcie zapłodnienia, ale także do roznoszenia nasion powstałych w jego efekcie. Nie wszystkie jednak owoce stanowią pokarm dla zwierząt. Niektóre rośliny (np. topole, wierzby, jesiony itp.) wytwarzają bardzo drobne i niepozorne, często też zdrewniałe owoce, zupełnie nieatrakcyjne z punktu widzenia zwierząt. Owoce tego typu posiadają jednak zwykle jakiś rodzaj aparatu lotnego (torebki zaopatrzone w puch, skrzydlaki itp.), dzięki któremu są roznoszone na znaczne odległości przez wiatr. Tak więc podobnie jak przy zapylaniu, także i w przypadku przenoszenia nasion rozróżniamy dwa główne mechanizmy transportu: wiatr i zwierzęta.

Do okrytonasiennych należą prawie wszystkie żyjące dziś drzewa i krzewy liściaste¹ a także olbrzymia liczba gatunków roślin zielnych. W ramach całej gromady najbardziej rozwinięte są rośliny należące do klas tworzących dawne dwuliścienne. Tam też występuje ogromna większość żyjących dziś gatunków drzew i krzewów. Nieco niżej w hierarchii stoją reprezentowane głównie przez formy zielne rośliny jednoliścienne; liczba gatunków drzewiastych jest tu stosunkowo niewielka. Jako spektakularne przykłady jednoliściennych roślin drzewiastych można podać należący do traw bambus (Bambusa) oraz rodzinę palm (Arecaceae). Więcej informacji o wspomnianych tu klasach znajduje się w rozdziale Elementy systematyki roślin, zamieszczonym we wprowadzeniu.
__________________________________
1) Jedynym wyjątkiem jest wchodzący w skład nagonasiennych miłorząb dwuklapowy.

Cechy morfologiczne roślin należących do tak ogromnej grupy są oczywiście niezmiernie zróżnicowane. Zamiast wymieniać je tutaj, odsyłamy do odpowiednich opisów jednostek bezpośrednio niższego rzędu, a więc klas Liliopsida, Magnoliopsida, Rosopsida, i Ranunculopsida. W tym miejscu ograniczymy się jedynie do wskazania kilku najistotniejszych cech. Pierwsza z nich to liście, które różnią się od występujących u większości roślin nagonasiennych przede wszystkim tym, że zazwyczaj posiadają cienką blaszkę o dużej powierzchni i w zdecydowanie większej części niż u nagonasiennych są zrzucane na zimę. Kwiaty okrytonasiennych w porównaniu z nagonasiennymi są niezwykle zróżnicowane, bardziej złożone i często w różny sposób wyspecjalizowane. Posiadają one najczęściej wyraźny okwiat zróżnicowany na kielich i koronę. Występują tu, i to całkiem licznie, zupełnie nieznane u roślin nagozalążkowych kwiaty obupłciowe, a obok wiatropylnych także owadopylne. Jednym z najistotniejszych wyróżników roślin okrytonasiennych jest tworzenie owoców. Podstawowe cechy kwiatów i owoców roślin okrytozalążkowych zostały opisane wyżej. Okrytonasienne wykazują większe zróżnicowanie tkanek niż nagonasienne. W szczególności w odróżnieniu od nagonasiennych, w drewnie okrytonasiennych występują naczynia i włókna, a w łyku tzw. rurki sitowe. Drewno okrytonasiennych ma więc bardziej złożoną strukturę, ma też zazwyczaj mniej wyraźnie niż u drzew iglastych zaznaczone słoje. Kora okrytonasiennych rzadko zawiera żywicę, często natomiast zawiera garbniki.

Do gromady okrytonasiennych należą niemal wszystkie drzewa liściaste oraz ogromna większość roślin zielnych (w tym trawy):
	Blaszkowate liście roślin okrytonasiennych charakteryzują się dużą powierzchnią.

Początek strony

MOJEDRZEWA.PL

Copyright © 2006-2012 by Piotr Gach

Twoja wyszukiwarka

Zobacz też:
Tomasz Niechoda, Janusz Korbel -
Drzewa Białowieskiego Parku Narodowego
Fundacja Stary Las
Elitarny Katalog Stron
Darmowy katalog stron www - dodaj stronę - linki
Łódzkie Obywatelskie Forum Ekologiczne