Pochodząca z Ameryki Północnej daglezja zielona to bardzo wysokie, zimozielone drzewo iglaste. W swojej ojczyźnie gatunek ten osiąga ponad 100m wysokości, co czyni go drugim (po sekwoi wieczniezielonej) najwyższym drzewem świata. Regularnie stożkowaty pokrój daglezji do złudzenia przypomina sylwetkę takich typowych drzew iglastych jak świerki, choiny i jodły. Podobieństwo to nastręczało zresztą w przeszłości sporo trudności botanikom, którzy błędnie kwalifikowali daglezje jako gatunki niektórych innych, wcześniej znanych rodzajów drzew iglastych. Ślady tego zachowały się do dziś i są widoczne zarówno w łacińskiej nazwie daglezji Pseudotsuga (dodanie przedrostka Pseudo- do nazwy choiny Tsuga), jak i w jej często używanej polskiej nazwie potocznej - jedlica, oznaczającej jodłę.

Ktoś w tym miejscu mógłby zapytać czy jedyną istotną różnicą pomiędzy daglezją i jodłą czy świerkiem jest prawie dwukrotnie większa wysokość tej pierwszej. Oczywiście nie. Pokrój daglezji jest zwykle nieco bardziej wysmukły niż u świerka, a jej wierzchołek nawet u starych drzew nie wykazuje tendencji do tworzenia typowego dla jodeł bocianiego gniazda. Ale to nie jedyne różnice. Znacznie łatwiej rozpoznać daglezję po wrzecionowatych, szpiczasto zakończonych pąkach oraz po płaskich i dość elastycznych, niekłujących igłach. Najbardziej jednak niezawodną cechą rozpoznawczą daglezji są jej niezwykle charakterystyczne a zarazem bardzo dekoracyjne szyszki, których długie, trójzębne łuski okrywające niczym zwisające sople lodu wystają daleko poza łuski nasienne.

Na swoich stanowiskach naturalnych w Ameryce Północnej daglezja zielona tworzy rozległe lasy. W USA jej drewno jest powszechnie wykorzystywane m.in. do budowy domów. Znaczenie przemysłowe daglezji nie ogranicza się jednak do kontynentu amerykańskiego. W Europie jest ona sztucznie uprawiana na dużą skalę celem pozyskania cennego drewna i stanowi najważniejszy obcy gatunek drzewa w europejskim leśnictwie. W Polsce występuje w wielu leśnych uprawach eksperymentalnych, czasem jest też sadzona w parkach.

Jedyny z 5 gatunków daglezji uprawiany w Europie. Geograficznie (klimatycznie) dzieli się na dwie rasy: P. menziesii var. menziesii = var. viridis - odmiana nominatywna (inaczej określana jako oceaniczna lub nizinna) oraz P. menziesii var. glauca - odmiana sina (górska, kontynentalna) różniąca się od podstawowej głównie niebieskawym kolorem igieł, mniejszą osiąganą wysokością oraz wolniejszym wzrostem. Pomiędzy tymi odmianami występują formy przejściowe.
█ Nazwa alternatywna jedlica Douglasa jest związana z nazwiskiem szkockiego botanika, który w 1820 r. jako pierwszy sprowadził daglezję do Europy. W Polsce drzewo to zostało wprowadzone do uprawy leśnej w 1883 r. i od tej pory jest uważane za jeden z najcenniejszych gatunków obcego pochodzenia występujących w naszych lasach.

  Występowanie / Zastosowanie

Zasięg. Zachodnia (przypacyficzna) część Ameryki Północnej od Kolumbii Brytyjskiej do Kaliforni (Meksyku).
Biotop. Tworzy rozległe lasy od poziomu morza do wysokości 3000 m.n.p.m. (w Górach Skalistych).
Preferencje. Gatunek preferujący gleby głębokie, gliniasto-piaszczyste, cienioznośny, odporny na większość szkodników, jednak dość wrażliwy na zanieczyszczenia powietrza. Odmiana nominatywna najlepiej rośnie w łagodnym i wilgotnym klimacie morskim; w trudnych warunkach górskich lepiej radzi sobie odporniejsza na suszę i mróz odmiana sina.
█ W Polsce do uprawy bardziej nadaje się odmiana sina. Cechuje się ona większą odpornością na niskie temperatury oraz na suszę, a równocześnie jest mniej wrażliwa na zanieczyszczenia powietrza. Długość życia i tempo wzrostu. Drzewo długowieczne, szybko rosnące (w Polsce najszybciej z drzew iglastych obok modrzewi i jodły olbrzymiej). Osiąga wiek 500-700(1000) lat. Zastosowanie. Bardzo ważne drzewo leśne. Drewno jest cennym surowcem w meblarstwie i stolarstwie, służy też do produkcji wytrzymałych konstrukcji, np. słupów energetycznych, stępli kopalnianych itp. W Ameryce Północnej jest wykorzystywane na dużą skalę do budowy domów.
█ W Europie daglezja stanowi najważniejszy obcy gatunek drzewa (tzw. "egzot nr 1"). W samej Polsce istnieje ponad 1000 leśnych powierzchni doświadczalnych z daglezją zieloną (np. Duszniki Zdrój, Stary Kraków).

  Pokrój / Korzenie

Pokrój podobny jak u świerka: bardzo wysoki, regularnie (wąsko)stożkowaty, z wyprostowanym wierzchołkiem.
Rozmiary. Wysokość odmiany nominatywnej 60-75(110)m (w Europie do 50m), sinej - do 40m. Średn. pnia 1.5-2(4)m (w Europie do 2m). Szczegóły pokroju. Pień pojedynczy, prosty i regularny, widoczny do samego wierzchołka, może osiągać bardzo dużą grubość. Korona regularnie stożkowata, w porównaniu z wysokością dość wąska, na wierzchołku zaostrzona (stare drzewa mogą mieć czasami nieregularną i rozczłonkowaną koronę o spłaszczonym wierzchołku), u drzew rosnących w odosobnieniu zaczynająca się przy samej ziemi, natomiast w zwartych drzewostanach posiadająca pień oczyszczony z gałęzi do znacznej wysokości. Dolne konary łukowato wygięte z podniesionymi ku górze końcami, górne - proste i ukośnie wzniesione. Stare drzewa mogą przyjmować szerszy i nieregularny, przez co czasem bardziej malowniczy pokrój.
System korzeniowy sercowaty, rozbudowany, intensywnie poprzerastany drobnymi i cienkimi korzeniami, dobrze znosi przesadzanie.
█ Daglezja zielona (wraz z eukaliptusem królewskim) jest uważana za drugie po sekwoi wieczniezielonej najwyższe drzewo świata. Rekordowy osobnik tego gatunku, ścięty jeszcze w XIX w., miał 133m wysokości! Jak podaje strona Tall Trees, najwyższa obecnie daglezja zielona rośnie w stanie Waszyngton w USA i mierzy 99.8m. Także w Europie gatunek ten dorasta do wysokości, które plasują go w ścisłej czołówce najwyższych drzew starego kontynentu. Rosnący w Szkocji osobnik o nazwie Stronardron mierzy 63.8m i jest prawdopodobnie czwartym (po dwóch eukaliptusach i jodle olbrzymiej) najwyższym drzewem w Europie. Ponadto w Europie jest jeszcze co najmiej 5 daglezji przekraczających 60m wysokości. Więcej informacji na temat rekordowych drzew - patrz dodatek Rekordy.
█ Najgrubsza zanotowana w całej historii daglezja zielona posiadała pień o średnicy 4.70m (internet). W tej chwili światowy rekord należy do drzewa rosnącego w Kanadzie i wynosi ok. 9m (φ 2.86m); europejski natomiast do drzewa o obwodzie pnia równym 5.89m (φ 1.87m), rosnącego we Francji.
█ Najwyższa w Polsce daglezja zielona rośnie w mało znanym arboretum w Karnieszewicach (gm. Sianów, woj. zachodniopomorskie) i mierzy 46m (PG, 2011, laser). (Niektóre źródła podają nawet, że w/w rekordowa wysokość wynosi 48m; wydaje się to jednak mało prawdopodobne, także dla opiekuna arboretum, z którym rozmawiałem na ten temat przy okazji dokonywania pomiarów.) Również najgrubsza w Polsce daglezja zielona rośnie w Karnieszewicach; tym razem jednak nie w samym arboretum, a na pobliskiej drodze leśnej. Obwód podwójnego (ale rozwidlonego powyżej 1.30m) pnia tego drzewa wynosi 4.79m (Φ 1.52m). Więcej informacji na temat rekordowych daglezji w Karnieszewicach - patrz punkt Wybrane okazy.

Daglezja zielona posiada typowy dla drzew iglastych, regularnie stożkowaty pokrój przypominający naszego rodzimego świerka. W swojej ojczyźnie drzewo to może osiągać ogromne rozmiary - nawet ponad 100m wysokości i 4m średnicy pnia!

  Wybrane okazy

█ Daglezje w Karnieszewicach. Karnieszewice to niewielka miejscowość w woj. zachodniopomorskim. Rosną tu największe i najstarsze daglezje w Polsce. Większość z nich jest zlokalizowana na terenie mało znanego, za to niezwykle pięknego arboretum. To tam rosną m.in. najwyższa i druga najgrubsza w Polsce daglezja. Pierwsza z nich mierzy 46m wysokości (PG, 2011, laser), druga posiada pień (nie rozwidlony) o obwodzie 4.44m (Φ 1.41m) (PG, 2011). Szczególne wrażenie w arboretum robi szpaler kilkunastu ogromnych daglezji, w którym człowiek może poczuć się jak w kalifornijskim lesie pośród gigantycznych sekwoi. Ale karnieszewickie daglezje rosną nie tylko na terenie arboretum; także i poza nim występuje wiele godnych uwagi okazów. M.in. te przy drodze prowadzącej z leśniczówki - najwyższe z tych drzew mierzy 44m wysokości (PG, 2011, laser), zaś najgrubsze posiada rekordowy w Polsce (choć rozwidlony na wysokości 4-5m) pień o obwodzie 4.79m (Φ 1.52m) (PG, 2011). → / →→ Daglezje przy drodze do leśniczówki. Wysokość najwyższej (→ w środku): 44m, obwód pnia najgrubszej (→→): 4.79m (Φ 1.52m).

	Daglezje w arboretum. Poniżej najgrubsza w arboretum, o obwodzie pnia 4.44m (Φ 1.41m) i wys. ok. 41m. Po prawo najwyższa daglezja w Polsce, mierząca 46m. Dalej po prawo okółki gałęzi daglezji i aleja daglezjowa.

  Kora / Pędy i pąki / Liście

Kora początkowo jasnoszara i gładka, podobna do występującej u jodeł, często z pęcherzykami żywicy, z czasem staje się brunatna do ciemnobrunatnej, bardzo gruba (nawet do 60cm!) i głęboko spękana. Młode pędy jasnozielone, owłosione. Pąki wyróżniające się kształtem na tle innych drzew iglastych: wrzecionowate, długie i szpiczaste, długości do 1cm, jasnobrązowe do brązowych, zazwyczaj nie pokryte żywicą. Liście szpilkowate, ogólnie dość podobne do występujących u jodeł, choć u odmiany nominatywnej nieco bardziej od nich miękkie, poza tym płaskie, cienkie i giętkie (odmiana sina tworzy grubsze i sztywniejsze igły), słabo zaostrzone (nie kłujące), długości 2-3.5cm, u podstawy posiadające wyraźne zwężenie (jak gdyby ogonek), u odmiany nominatywnej żywozielone do ciemnozielonych, u sinej - niebieskawe od woskowego nalotu, w obu przypadkach na spodzie z dwoma delikatnie zaznaczonymi białymi paskami, po roztarciu pachną pomarańczą. Ustawienie: promieniste lub grzebieniaste (nawet na tym samym osobniku). Okres występowania: cały rok (roślina zimozielona).

→ Jedną z najbardziej charakterystycznych cech daglezji są ich wrzecionowate, ostro zakończone pąki. ↑ Kora daglezji zielonej z czasem staje się brunatna i bardzo głęboko spękana.		↓ Igły daglezji zielonej są elastyczne i płaskie, słabo zaostrzone (nie kłujące). Od spodu posiadają one dwa białe paski. ← Młode, jaskrawo jasnozielone igły pojawiają się najliczniej przed połową maja.

Męskie szyszeczki daglezji zielonej są jajowate i mają bardzo jaskrawy, żółtoczerwony kolor (po lewo). Pędzelkowate szyszeczki żeńskie (po prawo) początkowo są wyprostowane, po zapłodnieniu stają się zwisające.   Kwiaty / Owoce i nasiona / Drewno Kwiaty rozdzielnopłciowe, rozmieszczone jednopiennie, wiatropylne, zebrane w szyszeczki. Męskie szyszeczki wyrastające licznie na końcach gałązek, małe, jajowate, żółtoczerwone, nietrwałe. Żeńskie szyszeczki większe, pędzelkowate, początkowo stojące, różowe, w trakcie przekształcania się w szyszki zwisające na końcach gałązek, ciemnobordowe z wystającymi na zewnątrz jasnozielonymi łuskami wspierającymi. Okres kwitnienia: IV-V. Kwiaty zakwitają około połowy kwietnia. Owoce i nasiona. Drzewo nie tworzące owoców (roślina nagonasienna). Szyszki zwisające na krótkich trzoneczkach, jajowate, o wymiarach 7-10 x 3cm, jasnobrązowe. Łuski wspierające (okrywające) bardzo charakterystyczne: długie, trójzębne, wystające daleko poza łuski nasienne, u odmiany nizinnej przylegające do nich, u górskiej - odstające lub nawet mocno odwinięte na zewnątrz. Okres dojrzewania nasion: IX-X. Szyszki dojrzewają w pierwszym roku, opadają w całości (nie rozsypują się jak u jodły). █ Wg kalifornijskiego mitu trzy zęby łuski okrywającej to ogon i dwie nogi małej myszki, która schroniła się w szyszce przed pożarem lasu. Drewno stosunkowo twarde, bardzo trwałe, łatwo łupliwe, trudno zapalne, pod wpływem zmian temperatury i wilgotności szybko zmienia wymiary ("mocno pracuje"), jest łatwe w suszeniu, jednak skłonne do pękania, stanowi cenny surowiec w meblarstwie i stolarstwie, jest stosowane do budowy wytrzymałych konstrukcji drewnianych, np. słupów energetycznych, stępli kopalnianych a także niektórych elementów ręcznie wykonywanych samolotów. W Ameryce Północnej jest wykorzystywane na dużą skalę do budowy domów.

Szyszki daglezji zielonej posiadają niezwykle charakterystyczne łuski okrywające; są one długie, trójzębne i znacznie wystają poza łuski nasienne:
U odmiany nizinnej (po lewo) łuski okrywające przylegają do nasiennych, u górskiej natomiast (po prawo) wyraźnie od nich odstają.

  Galeria zdjęć

Zobacz galerię...

Początek strony

MOJEDRZEWA.PL

Copyright © 2006-2012 by Piotr Gach

Twoja wyszukiwarka

Zobacz też:
Tomasz Niechoda, Janusz Korbel -
Drzewa Białowieskiego Parku Narodowego
Fundacja Stary Las
Elitarny Katalog Stron
Darmowy katalog stron www - dodaj stronę - linki
Łódzkie Obywatelskie Forum Ekologiczne