█ Zapraszam na swoją nową stronę Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych (https://www.rpdp.hostingasp.pl), na której znajdą Państwo najbardziej aktualne dane dotyczące rekordowych drzew w Polsce. Strona ma charakter otwarty - każdy może się zarejestrować i po zalogowaniu dodawać do bazy "swoje" drzewa wraz z ich pomiarami oraz zdjęciami. Bez zalogowania program pracuje w trybie "tylko odczyt" - dodawanie wpisów (także ich modyfikacja i usuwanie) nie jest możliwe, jednak bez przeszkód można przeglądać zgromadzone w bazie dane.

Niewysokie drzewo liściaste o krępym pniu oraz gęstej i zwartej, niemal regularnie kulistej koronie. Jak sama nazwa wskazuje, jarząb szwedzki pochodzi ze Skandynawii. W Polsce jego stanowiska naturalne są ograniczone do niewielkiego obszaru zlokalizowanego na wybrzeżu Bałtyku, gdzie drzewo to podlega ścisłej ochronie. Poza typowymi dla całego rodzaju baldachowatymi owocostanami złożonymi z jabłkowatych, błyszczącoczerwonych owocków (prawie identycznych jak u jarząba pospolitego), jarząb szwedzki wyróżnia się przede wszystkim nietypowym kształtem i zabarwieniem liści. Liście te są pojedyncze, a na ich eliptycznym obrysie występują symetryczne, mniej lub bardziej powcinane klapy. Zwykle wcięcia pomiędzy klapami nie są bardzo głębokie, jednak czasami ma to miejsce i wtedy liście przyjmują formę niemal pierzasto-sieczną. Także kolor liści jest nietypowy - szaro-zielono-niebieskawy. Powoduje on, że z pewnej odległości drzewo wydaje się wyraźnie ciemniejsze i bardziej matowe od otaczających je drzew innych gatunków.

Z powodu wymienionych atutów dekoracyjnych, a także z uwagi na dużą odporność na zanieczyszczenia powietrza, jarząb szwedzki staje się ostatnio w Polsce coraz bardziej popularnym drzewem ozdobnym. Jest sadzony praktycznie na terenie całego kraju (zwłaszcza w miastach), a jego zdziczałe formy można coraz częściej znaleźć w lasach i zadrzewieniach śródpolnych poza obszarem naturalnego występowania.

Jeden z rodzimych w Polsce gatunków jarząba, na stanowiskach naturalnych jednak bardzo rzadki i podlegający tam ścisłej ochronie (wpisany do "Polskiej czerwonej księgi roślin"). Jest naturalnym mieszańcem jarząbów pospolitego i mącznego, powstałym w okresie polodowcowym.

  Występowanie

Zasięg. Ograniczony do krajów nadbałtyckich, głównie skandynawskich (stąd nazwa), w Polsce przebiega jego południowa granica. Jarząb szwedzki należy do najrzadszych drzew występujących w Polsce w stanie naturalnym; rośnie on tylko w kilku ograniczonych zasięgach na wybrzeżu Bałtyku, dokładnie między Gdańskiem a Kołobrzegiem. Biotop. Lasy liściaste. Preferencje. Drzewo posiada niewielkie wymagania glebowe¹, ale potrzebuje dużej ilości ciepła i światła², wykazuje znaczną odporność na zanieczyszczenia środowiska. Długość życia i tempo wzrostu. Drzewo krótkowieczne, stosunkowo wolno rosnące. Osiąga wiek 100-120(200) lat. Tempo wzrostu 30-60cm/rok.
█ Jak podaje przewodnik NAJSTARSZE DRZEWA W POLSCE C. Pacyniaka z 1992 r., najstarszy w Polsce jarząb szwedzki rósł w miejscowości Salino w gm. Gniewino w woj. pomorskim i liczył ponad 220 lat. Drzewo to jednak prawdopodobnie już nie istnieje.
__________________________________
1) Na uboższych glebach przyjmuje czasami formę krzewiastą.
2) Jarząb szwedzki wymaga jeszcze pełniejszego nasłonecznienia niż jarząb pospolity.

  Zastosowanie

Coraz częściej sadzone (zwłaszcza w miastach) drzewo ozdobne.

  Pokrój

Pokrój. Niewielkie drzewo liściaste o krępym pniu i kulistej, zwartej koronie. Rozmiary. Wysokość 10-15(20)m. Średnica pnia 0.5-0.7(1)m.
█ Wg słynnego przewodnika C. Pacyniaka z 1992 r. NAJSTARSZE DRZEWA W POLSCE, najgrubszy (i najstarszy) w Polsce jarząb szwedzki rósł w miejscowości Salino, w gm. Gniewino w woj. pomorskim i posiadał pień o obwodzie 4.40m (Φ ok. 140cm). Autorowi strony, pomimo poszukiwań w 2014 r., nie udało się jednak odnaleźć tego drzewa, podobnie zresztą jak nie udało się to najwybitniejszemu polskiemu tree-hunterowi oraz autorowi wspaniałych albumów o drzewach Krzysztofowi Borkowskiemu. Wszystko wskazuje na to, że rekordowy jarząb już nie istnieje. Jedne z najwyższych jarząbów szwedzkich rosną wg przewodnika C. Pacyniaka w Gliwicach, gdzie osiągają 20m wysokości. Więcej informacji na temat rekordowych drzew - patrz dodatek Rekordy.
Szczegóły pokroju. Pień krótki i gruby. Korona regularnie kulista lub jajowata, zwarta, bardzo gęsto ugałęziona. Konary grube i silne, wyprostowane, ukośnie wzniesione.

Jarząb szwedzki to niewysokie drzewo liściaste o krępym pniu i kulistej, gęsto ugałęzionej koronie.

  Wybrane okazy

  Korzenie

System korzeniowy głęboki, sercowaty, wytrzymały.

  Kora / Pędy i pąki

Kora szara do ciemnoszarej, często z delikatnym srebrzystym nalotem, gładka i lekko błyszcząca, jedynie u starych drzew może być płytko spękana i miejscami łuszczyć się cienkimi pasemkami. Młode pędy zielonkawe lub brązowawe, wiosną i do połowy lata filcowato owłosione, potem nagie i czasem pokryte białawym nalotem. Pąki mieszane, jajowate, na końcu zaostrzone, długości 6-8mm, czerwonobrązowe do ciemnobrunatnych (po stronie zacienionej zielonkawe), biało owłosione na brzegach łusek, lepkie, boczne wyraźnie mniejsze niż wierzchołkowe.

Kora jarząba szwedzkiego jest zawsze stosunkowo gładka.

  Liście

Blaszkowate, pojedyncze. Blaszka o zmiennym kształcie, najczęściej eliptyczna o wymiarach 6-12 x 5-7cm, dość symetrycznie pierzasto klapowana (w dolnej części czasem pierzasto wrębna), z 4-7 parami tępych klap, na brzegu nieregularnie piłkowana, z góry intensywnie ciemnozielona do (szaro)niebieskozielonej, mniej lub bardziej błyszcząca, od spodu pokryta jasnoszarym, filcowatym owłosieniem (czasem zanikającym). Unerwienie blaszki z 5-8 parami nerwów bocznych i wyraźnie odstającym na spodzie nerwem głównym. Ustawienie: skrętoległe na 1-3cm ogonkach. Okres występowania: IV/V-X. Liście rozwijają się na przełomie kwietnia i maja, nieco później niż u jarząba pospolitego. Jesienią przebarwiają się na kolor żółty do brązowego.

Eliptyczne liście jarząba szwedzkiego są pierzasto klapowane, a ich kolor jest niebieskawozielony.	Spód blaszki jest pokryty jasnoszarym, filcowatym owłosieniem.	Wczesną jesienią liście przebarwiają się na kolor żółty do brązowego.

Kwiaty Obupłciowe, owadopylne, zebrane na końcach pędów w gęste, stojące podbaldachy o szerokości 8-12cm. Pojedyncze kwiaty o średnicy 1-2cm, kremowobiałe, nieprzyjemnie pachnące (trójmetyloamina). Pręciki w liczbie 20, żółtawobiałe, słupek wielokrotny, dolny. Okres kwitnienia: V-VI (po rozwinięciu się liści). Kwitnienie rozpoczyna się w drugiej połowie maja i trwa mniej więcej do połowy czerwca. → Białe kwiaty jarząbu szwedzkiego są zebrane w stojące, baldachachowate kwiatostany.

Owoce i nasiona Nieduże, jabłkowate owocki zebrane w baldachowate owocostany. Pojedyncze owocki elipsoidalne lub kulistawe, o rozmiarach do 1.5 x 1cm. (nieco większe niż u jarząba pospolitego) posiadają efektowny, pomarańczowoczerwony kolor, który przyciąga liczne ptaki roznoszące nasiona. █ W Szwecji z owoców jarząbu szwedzkiego przyrządza się konfitury. Dawniej służyły one do wyrobu paszy dla świń, a w okresie głodu były także dodawane do chleba. Okres dojrzewania owoców: IX-X (około 2-3 tygodni później niż u jarząba pospolitego). Owoce utrzymują się na drzewie długo, często aż do zimy. Dzięki temu bezlistne jesienią gałęzie gęsto obsypane "czerwonymi koralami" prezentują się wyjątkowo efektownie. → Baldachowate owocostany jarząbu szwedzkiego są złożone z małych, jabłkowatych, pomarańczowoczerwonych owocków. Są one podobne do "zwykłej jarzębiny", jednak nieco większe.

  Drewno

W Skandynawii wykorzystywane w stolarstwie.

  Galeria zdjęć

Zobacz galerię...

Początek strony

MOJEDRZEWA.PL

Copyright © 2006-2026 by Piotr Gach

Zobacz też:
Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych
Tomasz Niechoda, Janusz Korbel -
Drzewa Białowieskiego Parku Narodowego
Monumental Trees
Konkurs Drewno jest wspaniałe (Nadleśn. Łopuchówko)