Wysokie i bardzo okazałe drzewo liściaste o grubym pniu oraz gęstej, szerokiej, kopulasto wysklepionej koronie. Od niepamiętnych czasów lipy cieszą się u ludzi dużym szacunkiem i sympatią. W pewnej mierze wynika to zapewne z ich długowieczności; są one drugimi (po dębach) najdłużej żyjącymi drzewami liściastymi w Europie. Bez trudu osiągają wiek 300-500 lat, a wyjątkowo zdarzają się nawet dwa razy starsze osobniki. Znane z miękkości i wyjątkowej plastyczności, jasne drewno lipowe jest mimo swojej małej trwałości bardzo cenione i stanowi jeden z najlepszych materiałów stosowanych w rzeźbiarstwie i modelarstwie. Wielu ludzi rozpoznaje lipy po ich sercowatych liściach. U lipy drobnolistnej są one gwiazdkowato owłosione od spodu, przy czym, co bardzo ważne w procesie identyfikacji, kępki włosków mają rudobrązowy kolor. Jest to dobra cecha rozpoznawcza, pozwalająca odróżnić lipę drobnolistną od bardzo podobnej do niej lipy szerokolistnej, u której kępki włosków są kremowobiałe. Kolejnym znakiem rozpoznawczym lip są bardzo licznie tworzone, niezbyt duże, żółtobiałe kwiaty. Są one zebrane po kilka sztuk w wierzchotki osadzone na charakterystycznych, języczkowatych, jasnozielonych podsadkach. Kwiaty te są jednymi z najbardziej miododajnych, a produkowany z nich miód lipowy należy do najlepszych pod względem zarówno odżywczym jak i smakowym. Owoce lip wyglądają niepozornie. Są to osadzone na długich szypułkach, małe, kuliste orzeszki otoczone zdrewniałą skorupką. W odróżnieniu od lipy szerokolistnej, u lipy drobnolistnej nie mają one wyraźnych żeberek, a ich delikatna skorupka bez trudu daje się rozgnieść w palcach. Kryterium identyfikacji oparte na orzeszkach ma tę przewagę nad porównywaniem liści, że pozwala odróżnić oba gatunki nawet w okresie bezlistnym (ponieważ orzeszki nie kiełkują tego samego roku, pod drzewami zawsze można znaleźć kilka z nich).

Jak wyżej wspomniano, lipy są uważane za jedne z najszlachetniejszych drzew. Nie powinno więc dziwić, że są one dość powszechnie sadzone nie tylko jako drzewa użytkowe (np. drewno- i miododajne czy lecznicze), ale i typowo ozdobne. Bardzo często można je spotkać w parkach, na skwerach, wzdłuż dróg itp. Słynne aleje lipowe obsadzone kilkusetletnimi okazami należą do najpiękniejszych tego typu naturalnych zabytków w Europie. W Polsce lipy kojarzą się również w pewnym sensie z kultem religijnym; są one jednymi z drzew najczęściej sadzonych przy kościołach i na cmętarzach, to właśnie na nich wiesza się zazwyczaj różnego rodzaju kapliczki, święte obrazy, ołtarzyki itp.

Jeden z dwóch (obok lipy szerokolistnej) rodzimych gatunków lipy w Polsce, najbardziej rozpowszechniony (zwłaszcza na wyżynach). Posiada liczne odmiany ozdobne, z których jednak prawie żadne nie są uprawiane w Polsce; do najciekawszych należy 'Minima-Komsta' - polska odmiana karłowata przypominająca bonsai.
█ Lipa drobnolistna krzyżuje się z szerokolistną na obszarach ich wspólnego występowania. Powstający w wyniku tego procesu mieszaniec - lipa holenderska (T. europaea Pallida) jest drzewem jeszcze wyższym niż gatunki rodzicielskie. Posiada ona wiele cech pośrednich, np. białobrunatne kępki włosów na spodzie liści i słabo żeberkowane orzeszki.

Lipa drobnolistna to potężne drzewo liściaste o gęstej i szerokiej, kopulasto wysklepionej koronie.   Pokrój Wysokie i okazałe drzewo liściaste o grubym pniu i gęstej, szerokiej, kopulasto wysklepionej koronie. Rozmiary. Wysokość 25-30(35)m. Średnica pnia 1.5-2(2.5)m. █ Lipa drobnolistna jest ogólnie uważana za drzewo nieco mniejsze niż podobna do niej lipa szerokolistna. Takie stwierdzenie wydaje się w pełni uzasadnione jeśli chodzi o osiąganą wysokość, jednak w odniesieniu do grubości pnia jest ono dość kontowersyjne. Okazuje się bowiem, że zdecydowana większość polskich rekordów średnicy pnia wśród lip należy właśnie do lipy drobnolistnej, a nie, jak mogłoby się wydawać, potężniejszej od niej lipy szerokolistnej (patrz Tabela rekordów). █ Najwyższe w Europie lipy drobnolistne rosną w Puszczy Białowieskiej. Wysokość tych ponad 300-letnich olbrzymów dochodzi do 37m, a ich pierśnica - do 2m. Obecny (2011) rekord wysokości należy do drzewa rosnącego na terenie BPN i mierzącego 37.2m (TN, 2011, laser). Więcej informacji na ten temat - patrz strona Drzewa Białowieskiego Parku Narodowego . █ Najgrubszą (i równocześnie najstarszą) lipą w Polsce jest lipa drobnolistna rosnąca we wsi Cielętniki w gm. Dąbrowa Zielona (woj. śląskie), której obwód pnia wynosi aż 11.06m (Φ 3.52m) (PG, 2011), a wysokość jest równa 28.6m (PG, 2011, laser). Lipa ta jest obecnie najgrubszym drzewem w Polsce. Trzeba jednak wziąć pod uwagę fakt, iż stanowi ona tak na prawdę zbiór kilku drzew zrośniętych ze sobą. Cielętnicka lipa jest jak widać znacznie grubsza od naszej rekordowej lipy szerokolistnej z Czarnego Potoku (8.51m / 2.71m). Więcej informacji na temat rekordowych drzew - patrz dodatek Rekordy. Szczegóły pokroju. Pień gruby, zazwyczaj regularnie walcowaty, u drzew rosnących samotnie przeważnie nisko rozwidlony na potężne konary, w zwartych drzewostanach natomiast długi i do dużej wysokości oczyszczony z gałęzi. Korona gęsto ugałęziona, u młodych drzew posiada regularnie sercowaty kształt z wyraźnie zaznaczonym wierzchołkiem (patrz notka poniżej), z czasem staje się (bardzo) szeroka i wysoko, kopulasto wysklepiona. Konary bardzo grube, dolne zwykle charakterystycznie łukowato wygięte, u starych drzew często zwieszające się niemal do samej ziemi. Końcowe gałązki krótkie, cienkie i delikatne, nie zwieszają się, płasko rozpostarte tworzą gęsty i misterny układ, który po bliższym przyjrzeniu się (najlepiej zimą) przypomina nieco pajęczynę. █ Korona młodych drzew lipy drobnolistnej często do złudzenia przypomina kształtem swój liść. Jest to cecha, którą w różnym stopniu można zaobserwować także u wielu innych drzew, ale chyba właśnie u lipy drobnolistnej podobieństwo jest najbardziej uderzające i najczęstsze. Taki kształt korony jest związany z dość regularnym zmniejszaniem się długości gałęzi w miarę wzrostu wysokości, a także z charakterystycznym wygięciem i zwieszaniem się dolnych konarów.

  Wybrane okazy

█ Lipa w Cielętnikach. Rosnąca w miejscowości Cielętniki w woj. małopolskim lipa drobnolistna to obecnie najgrubsze polskie drzewo. Obwód jej pnia wynosi 11.06m (Φ 3.52m), a wysokość - ok. 29m. Podawany w literaturze wiek 530 lat jest znacznie młodszy niż ten, który figuruje na tablicy znajdującej się pod drzewem, ale i tak czyni on nestorkę z Cielętników najstarszą polską lipą.

█ Lipa w Polanie. Lipa drobnolistna może osiągać bardzo duże rozmiary. Pokazany na zdjęciu poniżej kilkusetletni okaz (pomnik przyrody) rosnący we wsi Polana niedaleko Soliny posiada pień o obwodzie 7.12m (Φ 2.26m).

  Korzenie

System korzeniowy stosunkowo głęboki i rozłożysty, początkowo palowy, potem sercowaty, mocny, z dużą ilością drobnych korzeni. Intensywnie tworzy odrośla do późnego wieku. Korzenie wrażliwe na zbitą glebę i brukowanie.
█ Z moich obserwacji wynika, że system korzeniowy lipy drobnolistnej nie jest wcale tak stabilny, jak to podaje literatura. Po silnych wichurach obserwowałem stosunkowo dużą liczbę wyrwanych z korzeniami zarówno starych, jak i młodych drzew tego gatunku, relatywnie mało natomiast było drzew z odłamanymi konarami. Może to oznaczać, że lipy raczej wywracają się niż łamią. Świadczyłoby to z jednej strony o niezbyt stabilnym systemie korzeniowym, z drugiej zaś - o odpornym na złamania drewnie. Więcej na ten temat w artykule Drzewa i wiatr.

  Kora / Pędy i pąki / Liście

Kora u młodych drzew zielonkawa i gładka, z czasem staje się (srebrzysto)szara do szarobrunatnej i pokryta gęstą siecią niezbyt głębokich, rozgałęziających się, podłużnych listewek. Młode pędy żółtawe do brunatnoczerwonych, błyszczące, z drobnymi przetchlinkami, początkowo bardzo lekko owłosione, potem zupełnie nagie. Drzewo tworzy dużą ilość pędów odroślowych od pnia. Pąki jajowate, z dwiema nierównymi łuskami, błyszczące, od strony nasłonecznionej brązowawe, od cienistej - zielonkawe. Pąki boczne nieco mniejsze niż wierzchołkowe, odstające od pędu. Liście blaszkowate, pojedyncze. Blaszka sercowata, często o niesymetrycznej nasadzie, na szczycie nagle zaostrzona w wyciągnięty wierzchołek, stosunkowo szeroka (czasem szersza niż dłuższa), długości 4-6(10)cm (mniejsza niż u l. szerokolistnej), na brzegu ostro i drobno piłkowana (brzeg blaszki podniesiony, ząbki są skierowane do przodu), z wierzchu ciemnozielona, matowa lub lekko połyskująca i naga, od spodu jaśniejsza, z gęstymi kępkami rudobrązowych włosków w kątach nerwów (różnica w stosunku do lipy szerokolistnej, u której włoski są kremowobiałe!). Ustawienie: skrętoległe (w dwóch prostnicach) na 2-5cm ogonkach. Okres występowania: IV-X. Liście rozwijają się z końcem kwietnia, nieco później niż u lipy szerokolistnej. Jesienią przebarwiają się na żółto. █ Przebarwienie liści rozpoczyna się zwykle na początku października, a ich intensywne opadanie trwa przez drugą połowę tego miesiąca. Na początku listopada drzewa są już w większości bezlistne.

↑ Początkowo zielonkawa i gładka kora lipy drobnolistnej, z biegiem czasu staje się szara i dość płytko, listewkowato spękana. → / →→ Pąki lipy drobnolistnej posiadają dwie nierówne łuski. Jesienią i zimą są one intensywnie czerwone , wiosną natomiast stają się jasno zielonkawobrązowe. ↓ Jak sama nazwa wskazuje, liście lipy drobnolistnej są mniejsze niż u szerokolistnej.

↓ Włoski w kątach nerwów liści lipy drobnolistnej mają brązowawy kolor; jest to jedna z głównych cech pozwalających odróżnić to drzewo od lipy szerokolistnej, u której włoski są kremowobiałe. → Jesienią liście lipy drobnolistnej przebarwiają się na mniej lub bardziej jaskrawy, żółty kolor.

  Kwiaty

Obupłciowe, owadopylne i bardzo miododajne, wytwarzane w dużych ilościach, zebrane po 5-7(12) w wierzchotkowate, przynajmniej częściowo wzniesione (nawet ponad liście - wyjątkowa cecha tylko tego gatunku!) kwiatostany, których bardzo długie i cienkie szypułki są zrośnięte z charakterystycznie wydłużoną, języczkowatą, jasnozieloną podsadką długości 6-8cm. Pojedyncze kwiaty niewielkie (do 1cm średnicy; mniejsze niż u lipy szerokolistnej), żółtawobiałe, posiadające podwójny, 5-krotny, wolnopłatkowy okwiat, 1-słupkowe, z licznymi pręcikami (do 30; ich długość jest w przybliżeniu taka sama jak płatków korony) i występującymi prątniczkami (płonne pręciki), intensywnie pachnące. Okres kwitnienia: VI-VII (po rozwinięciu się liści). Kwiaty lipy drobnolistnej zakwitają zwykle w drugiej połowie czerwca, około 2-3 tygodni później niż u lipy szerokolistnej.
█ Lipy należą do najbardziej miododajnych roślin w Polsce.

→ Złożone z kilku żółtobiałych kwiatów, wierzchotkowate kwiatostany lipy drobnolistnej są zrośnięte z jasnozieloną, języczkowatą podsadką. Są one tworzone w dużych ilościach, pachnące i bardzo lubiane przez pszczoły, które wytwarzają z nich znany miód lipowy.

Więcej...     Owoce i nasiona 1-nasienne, małe, w przybliżeniu kuliste (często jednak nieco niesymetryczne) orzeszki o średnicy 5-8mm (nieco mniejsze niż u l. szerokolistnej), okryte zdrewniałą skorupką. Są one filcowato omszone, a ich kolor jest brązowawy. Orzeszki posiadają czasem delikatnie zaznaczone kanty, nigdy jednak nie są one wyraźnie żebrowane. Ich cienka łupina dość łatwo daje się zgnieść w palcach. Obie ostatnie cechy odróżniają lipę drobnolistną od szerokolistnej, u której wyraźnie żebrowane orzeszki posiadają grubszą i dużo twardszą łupinę. Okres dojrzewania owoców: VIII-IX(X). Owoce częściowo pozostają na drzewie przez okres zimy. █ Lipa drobnolistna rosnąca na otwartej przestrzeni zaczyna owocować w wieku 10-15 lat, w zwarciu - około 30. roku życia. Owocuje obficie prawie każdego roku. → Owoce lipy drobnolistnej to małe, kuliste orzeszki, okryte zdrewniałą łupinką. W odróżnieniu od lipy szerokolistnej nie są one żebrowane, a ich miękka skorupka dość łatwo daje się zgnieść w palcach.

Więcej...     Drewno Ogólne właściwości drewna lipowego zostały podane na stronie z opisem rodzaju. W tym miejscu dodajmy tylko, że jedna z najważniejszych różnic pomiędzy drewnem lipy drobnolistnej i szerokolistnej dotyczy właściwości związanych z wyginaniem. Otóż drewno lipy drobnolistnej gnie się dużo lepiej niż u lipy szerokolistnej. → Jasne drewno lipy drobnolistnej jest bardzo miękkie i lekkie.

  Galeria zdjęć

Zobacz galerię...

Początek strony

MOJEDRZEWA.PL

Copyright © 2006-2012 by Piotr Gach

Twoja wyszukiwarka

Zobacz też:
Tomasz Niechoda, Janusz Korbel -
Drzewa Białowieskiego Parku Narodowego
Fundacja Stary Las
Elitarny Katalog Stron
Darmowy katalog stron www - dodaj stronę - linki
Łódzkie Obywatelskie Forum Ekologiczne