Rodzaj obejmujący gatunki małych drzew liściastych (rzadziej krzewów), znanych przede wszystkim z wytwarzania bardzo charakterystycznych owoców - tzw. jabłek. Jabłka dziko rosnących odmian są najczęściej małe, zielonkawe, twarde i mają cierpki smak. Zupełnie inaczej wyglądają i smakują owoce uprawianych odmian szlachetnych jabłoni. Są one duże, często efektownie ubarwione, ale przede wszystkim bardzo smaczne i soczyste. Hodowcy wręcz prześcigają się w wynajdowaniu coraz to nowych odmian o jeszcze lepszych "parametrach" owoców. Dość powiedzieć, że tylko w przypadku jabłoni domowej odmian tych naliczono już kilkanaście tysięcy!

Jabłonie są najważniejszymi drzewami owocowymi strefy umiarkowanej i drugimi na świecie po cytrusach. Są to równocześnie jedne z najdłużej uprawianych przez człowieka roślin użytkowych; z wykopalisk wiadomo, że były uprawiane już w okresie neolitu. O specjalnej pozycji jabłoni i jej ważności dla człowieka świadczy wielość i waga znaczeń symbolicznych, które na przestrzeni wieków przypisywało się temu drzewu i jego owocom. Wiadomo chociażby, że jabłka z jednej strony symbolizują miłość, z drugiej - stanowią biblijny symbol "owocu zakazanego", sama jabłoń natomiast należy obok wierzby do ikon polskiego krajobrazu.
█ Jabłko ma wiele symbolicznych znaczeń; jedno z nich jest związane z biblią, która mówi, że zjedzenie tego owocu przez Adama było powodem wypędzenia go z raju wraz z Ewą. Legenda głosi, że ogryzek jabłka utkwił w gardle Adama i od tego czasu mężczyźni mają na szyi tzw. jabłko Adama.

Rodzaj jabłoń obejmuje około 40 gatunków, z których w Polsce w stanie naturalnym występuje tylko jeden - jabłoń dzika (M. sylvestris), zwana także "płonką". Obecnie płonka jest drzewem rzadko występującym, spotykanym czasami na skrajach lasów liściastych i w sródpolnych zaroślach. Do niedawna była ona uważana za jeden z głównych gatunków wyjściowych dla większości uprawianych w Europie odmian sadowniczych jabłoni i często stanowi(ła) podkładkę przy ich rozmnażaniu. Liczba wszystkich odmian uprawnych jabłoni jest ogromna - sięga ona kilkunastu tysięcy. Zdecydowana większość z nich łączy się w jeden zbiorowy gatunek o nazwie jabłoń domowa (M. domestica). Drzewa tego typu są rozmnażane prawie wyłącznie przez oczkowanie i szczepienie, przy czym jako podkładki stosuje się najczęściej odmiany naturalne kilku wybranych gatunków jabłoni (w Europie głównie dzikiej - M. sylvestris, jagodowej - M. baccata i śliwolistnej - M. prunifolia). Dawniej uważano, że uprawiane odmiany jabłoni domowej powstały wskutek krzyżowania ze sobą wielu gatunków naturalnych. Dzisiejszy stan wiedzy, oparty na badaniach DNA wskazuje jednak, że zdecydowana większość z nich pochodzi od jednego gatunku - jabłoni rajskiej (M. sieversii syn. M. pumila). Ten azjatycki gatunek charakteryzuje się między innymi bardzo dużymi (jak na dzikie jabłonie) owocami, których średnica może osiągać nawet 8cm, a także nietypowymi, bo klapowanymi liśćmi. Popularnym drzewem ozdobnym jest jabłoń purpurowa (M. x purpurea). Główne walory dekoracyjne najczęściej spotykanych odmian tego gatunku to ciemnopurpurowe liście oraz kwitnące wcześnie na wiosnę, purpurowe kwiaty. Małe i niedobre w smaku owoce jabłoni purpurowej nie nadają się do spożycia.
█ Rozróżnianie odmian jabłoni jest wyjątkowo trudnym zadaniem z powodu ich ogromnej ilości i często niewielkich różnic morfologicznych. Bardzo trudno jest też odróżnić jabłoń dziką od zdziczałych form jabłoni domowej.
█ Filogenetycznie jabłonie są bardzo podobne do grusz (dawniej nawet były włączane do szeroko rozumianego rodzaju Pyrus), od których różnią się głównie szyjkami słupka zrośniętymi u podstawy, żółtymi pylnikami oraz brakiem komórek kamiennych w miąższu owoców.

  Występowanie

Zasięg. Strefa umiarkowana półkuli północnej, w tym Europa, Azja, Ameryka Północna i północna Afryka oraz subtropiki (głównie Indochiny). Biotop. Na stanowiskach naturalnych jabłonie występują generalnie rzadko. Rosną w dużym rozproszeniu, przeważnie na obrzeżach lasów, w zaroślach śródpolnych, na nieużytkach itp. Preferencje. Rośliny wymagające gleb wilgotnych, zasobnych i głębokich, najlepiej o zasadowym odczynie, światłolubne (choć znoszące lekkie zacienienie), zwykle odporne na mróz i suszę, jednak wrażliwe na silne wiatry i wiosenne przymrozki. Długość życia i tempo wzrostu. Jabłonie, podobnie jak większość uprawianych w sadownictwie drzew, charakteryzują się krótkowiecznością - żyją przeważnie tylko kilkadziesiąt lat. Formy naturalne są w większości przypadków drzewami rosnącymi bardzo wolno. Odmiany uprawne oraz mieszańce mogą rosnąć szybciej, jednak nawet w ich przypadku tempo wzrostu prawie nigdy nie przekracza 60cm/rok.

  Zastosowanie

Sztucznie uprawiane odmiany szlachetne jabłoni są jednymi z najważniejszych drzew w światowym sadownictwie. Ich owoce są smaczne i bardzo zdrowe, gdyż zawierają duże ilości witamin i soli mineralnych oraz rozpuszczalny w wodzie błonnik. Ze względu na kolorowe owoce i efektowne kwiaty (zwłaszcza pełnokwiatowych odmian ozdobnych) są również chętnie sadzone jako drzewa ozdobne. Drewno wielu gatunków jabłoni należy do wartościowych i jest czasami wykorzystywane w stolarstwie i tokarstwie. Drzewa miododajne.

Pokrój / Korzenie / Kora / Pędy i pąki Pokrój. Małe (4-12m) drzewa, rzadziej (tylko kilka gatunków) wysokie krzewy liściaste. Drzewa zwykle o nisko rozgałęzionym pniu i szerokiej koronie. Uprawiane odmiany sadownicze są zwykle jeszcze niższe od odmian naturalnych, a ich szeroka korona rozpościera się tak nisko, że obciążone owocami gałęzie często zwieszają się do samej ziemi. Taki pokrój znacznie ułatwia zbiór jabłek. System korzeniowy. W większości przypadków drzewa korzeniące się (bardzo) płytko i rozlegle. Kora szara do brunatnoszarej, łuskowato spękana. Młode pędy najczęściej początkowo gęsto owłosione, z czasem łysiejące. Krótkopędy czasami wyposażone w ciernie. Pąki jajowate, zwykle owłosione. → Jabłonie to w większości niewielkie drzewa liściaste (na zdj. jabłoń domowa).

  Liście

Blaszkowate, pojedyncze. Blaszka eliptyczna do owalno-jajowatej¹, długości 3-10(12)cm, na brzegu drobno piłkowana lub karbowana, od spodu w zależności od gatunku naga (np. jabłoń dzika) lub owłosiona (np. jabłoń domowa). Ustawienie: skrętoległe na średniej długości ogonkach. Okres występowania: liście opadają na zimę (z wyj. niektórych azjatyckich gatunków u nas jednak nie uprawianych).
__________________________________
1) Wyjątki stanowią m.in. posiadająca 3-7 klapowe liście, pochodząca z południowo-zachodniej Azji M. pumila oraz M. toringo z siecznymi liśćmi.

Kwiaty Kwiaty obupłciowe, owadopylne, zebrane na krótkopędach po kilka sztuk w baldaszki lub baldachgrona. Pojedyncze kwiaty dość duże - o średnicy 1.5-5cm, posiadają podwójny, 5-krotny, wolnopłatkowy okwiat. Płatki korony najczęściej białe z różowawoczerwonym odcieniem na zewnętrznej powierzchni, rzadziej purpurowe lub czerwone. Pręciki w liczbie 15-20(50), ustawione w okółkach, z żółtymi pylnikami. Słupek zazwyczaj 5-szyjkowy, dolny, owocolistki zrośnięte u podstawy (zalążnia dolna). Okres kwitnienia: IV-V (przeważnie wraz z rozwojem liści). → Białe od wewnątrz płatki kwiatów jabłoni na zewnętrznej stronie posiadają zwykle różowy lub czerwony odcień.

Owoce i nasiona Tzw. jabłka - w przybliżeniu kuliste twory zbudowane ze skórzastej, półprzezroczystej komory zawierającej nasiona oraz otoczającego ją grubego i soczystego miąższu okrytego cienką skórką. W odróżnieniu od gruszek dziko rosnących grusz, miąższ jabłek nie zawiera komórek kamiennych (lub ma ich bardzo mało). Komora nasienna jest podzielona na 5 gwiaździsto ułożonych części, z których każda zawiera 1-2 (rzadko 3) brązowe nasiona o kształtcie i rozmiarach przypominających kroplę wody. Owoce są osadzone na krótkich i dość grubych ogonkach. Ich wielkość i zabarwienie zależą od gatunku i odmiany. U większości dziko rosnących gatunków średnica owoców nie przekracza 3-4cm (jedne z najmniejszych tworzy jabłoń jagodowa M. baccata - ok. 1cm średnicy), tylko wyjątkowo może ona dochodzić do 6-8cm (M. pumila). Znacznie większe owoce tworzą sztucznie uprawiane odmiany jabłoni domowej. Tu średnica może przekraczać 10cm, a u niektórych odmian dochodzi ona nawet do 15cm! Okres dojrzewania owoców: (VI,VII)VIII-X(XI). Obfite kwitnienie i owocowanie co 2 lub 3 lata. █ Owoc jabłoni stanowi przykład tzw. owocu rzekomego, czyli takiego, w którego budowie obok zalążni uczestniczą także inne części kwiatu. W przypadku jabłoni taką częścią jest silnie rozrastające się dno kwiatowe, tworzące soczysty miąższ; pod względem objętościowym jest to zdecydowanie główna część owocu rzekomego. Mimo to właściwym owocem, powstającym ze zrośniętych owocolistków, jest znajdująca się w środku mała, skórzasta komora nasienna (patrz zdjęcie poniżej po prawo). → Owoce rzekome jabłoni domowej są duże i efektownie zabarwione.

  Drewno

Czerwonobrązowe, twarde i ciężkie, posiada ładne słoje i przyjemny, słodkawy zapach. Jest używane w stolarstwie i tokarstwie.

Początek strony

MOJEDRZEWA.PL

Copyright © 2006-2012 by Piotr Gach

Twoja wyszukiwarka

Zobacz też:
Tomasz Niechoda, Janusz Korbel -
Drzewa Białowieskiego Parku Narodowego
Fundacja Stary Las
Elitarny Katalog Stron
Darmowy katalog stron www - dodaj stronę - linki
Łódzkie Obywatelskie Forum Ekologiczne