|
|
| Cis (Taxus) |
| Czwórczak (Torreya) |
| ... |
| ♦ Dwupienność. |
| ♦ Brak szyszek; nasiona otoczone zmięśniałą osnówką. |
| ♦ Cisowate to m.in. jedne z najbardziej długowiecznych drzew świata - cisy. Mogą one osiągać wiek 2000-3000 lat. |
| Systematyka |
Jedyna rodzina rzędu cisowców (Taxales).
W zależności od wybranego systemu obejmuje 5-12 rodzajów, w tym około 30 gatunków.
Rodzina cisowatych obejmuje głównie nieduże do średniej wielkości, zimozielone drzewa oraz krzewy iglaste. Są to rośliny bardzo długowieczne i wolno rosnące, w wielu przypadkach rzadkie na stanowiskach naturalnych. Najbardziej znanym, a zarazem jedynym rodzimym w Polsce i w Europie przedstawicielem rodziny cisowatych jest oczywiście cis (Taxus), którego jeden gatunek - cis pospolity (Taxus baccata) jest rodzimy w Polsce. Drzewo to na stanowiskach naturalnych występuje niezmiernie rzadko i znajduje się tam pod ścisłą ochroną (znacznie częściej można je spotkać w uprawie). Poza cisem do rodziny cisowatych należy jeszcze m.in. pochodzący z Azji czwórczak (Torreja). Cisowate występują na obu półkulach, jednak ich zasięgi są generalnie rzadkie i ograniczone.
|
Zimotrwałe igły cisowatych są najczęściej płaskie i dość miękkie, ustawione na pędzie spiralnie lub grzebieniasto. W większości przypadków są to rośliny dwupienne (cecha rzadko spotykana u nagonasiennych) o kwiatach wiatropylnych. Kwiaty męskie pojedyncze lub zebrane w niewielkie, 2-5mm szyszeczki, posiadają tarczkowate pręciki, kwiaty żeńskie zawsze pojedyncze, zawierające jeden prosty zalążek. Jako rośliny nagonasienne, cisowate nie tworzą owoców. Ich odpowiednikami nie są jednak w tym przypadku szyszki (jak u ogromnej większości drzew iglastych) ale tzw. nibyjagody - niewielkie utwory zbudowane z jednego nasiona, posiadającego twardą łupinę i otoczonego mięsistą, często efektownie zabarwioną osnówką. U cisów osnówka ta jest kubkowato otwarta z góry i jaskrawoczerwona, podczas gdy czwórczaki posiadają zwykle zamknięte i mniej efektownie ubarwione osnówki. Siewka cisowatych posiada dwa liścienie. Drewno nie zawiera przewodów żywicznych. → Unikalną cechą cisowatych jest tworzenie zamiast szyszek tzw. nibyjagód. Te przypominające owoce utwory są zbudowane z nasiona otoczonego przez mięsistą osnówkę. U cisa pospolitego jest ona kubkowato otwarta z góry i czerwono zabarwiona. |